Kennis & Inzichten
Praktische kennis over elektrotechniek, elektrische veiligheid, ATEX en hoogspanning
NEN 3140
dd-mm-jjjj
Waarom krijgen we weer een nieuwe NEN 3140?
NEN 3140 wordt vernieuwd. De nieuwe versie komt naar verwachting in december uit. Maar waarom komt er eigenlijk een nieuwe versie uit? Was de vorige dan niet goed?
NEN norm
dd-mm-jjjj
Wat is een NEN-norm precies – en hoe verhoudt die zich tot een EN-norm?
In de techniek vallen normnummers voortdurend: NEN 1010, NEN 3140, NEN-EN 50110-1, NEN-EN-IEC 60079. Voor wie dagelijks aan installaties werkt is dat vertrouwde taal, maar de vraag wat zo’n aanduiding nu eigenlijk betekent, blijft vaak onbeantwoord.
NEN 3140
dd-mm-jjjj
Waarom krijgen we weer een nieuwe NEN 3140?
NEN 3140 wordt vernieuwd. De nieuwe versie komt naar verwachting in december uit. Maar waarom komt er eigenlijk een nieuwe versie uit? Was de vorige dan niet goed?
Regelmatig herzien
Normalisatie-instellingen, zoals NEN, verplichten zichzelf om elke norm eens per 5 jaar te beoordelen. Is er niets gewijzigd, dan kan de norm ongewijzigd van kracht blijven. Is de norm aan aanpassing toe, dan krijgt de normcommissie de opdracht de norm te herzien.
Onze NEN 3140 is een Nederlandse norm die is afgeleid van de Europese norm EN 50110. Als de Europese norm wijzigt, moet de normcommissie (NEC 623) beoordelen of dit consequenties heeft voor onze NEN 3140. Daarnaast moet de normcommissie periodiek beoordelen of de norm nog steeds passend is. Er zijn dus twee redenen om de norm te herzien:
- de aanpassing van EN 50110
- de aanpassing aan de stand van de techniek
In de Europese norm EN 50110 zijn veel aanpassingen gemaakt. Niet altijd om dat het uit technisch oogpunt nodig is, maar soms ook omdat de samenstelling van de Europese normcommissie wijzigt en de gezamenlijke inzichten daardoor anders zijn.
Marktwensen
Uiteraard zijn er ook andere goede redenen om dingen in de norm anders op te schrijven. Zo is gebleken dat de inspectie en keuringen in de norm en in de beleving van de markt wel een heel prominente rol kregen. En dat terwijl de norm primair gaat over de veilige elektrische bedrijfsvoering. Om de kern van de norm duidelijker te maken, zijn alle detailbepalingen over inspecties en keuringen naar bijlagen verhuisd.
Daar waar nodig is er iets dieper ingegaan op het werken aan bijv. PV-systemen en batterijsystemen. Die kunnen niet stroomloos worden gemaakt, maar moeten minstens wel stroomloos zijn voor werkzaamheden.
Door de hele norm heen zijn er diverse kleine aanpassingen gemaakt, die het zinnig maken om de norm eens rustig door te nemen.
Een paar voorbeelden
De definitie van laagspanning en hoogspanning is in normenland anders dan in de Nederlandse wetgeving (Arbeidsomstandighedenbesluit). Bij een incident wordt er uiteraard gekeken naar de wetgeving. Daarom is er bij de definities van laagspanning en hoogspanning nu een aparte tekst opgenomen.
Voor het controleren of een installatiedeel spanningsloos is, moet een tweepolige spanningsaanwijzer worden gebruikt of een vergelijkbaar veilig instrument. In de norm is nu opgenomen wanneer we een instrument beschouwen als ‘vergelijkbaar veilig’.
De rol van de installatie- en werkverantwoordelijke is op diverse punten beter toegelicht.
Veel werk
Het aanpassen van de norm is veel werk. Bij de conceptversie van de nieuwe norm werken we met de nieuwe versie van EN 50110 en met alle commentaren die zijn ingebracht door (de achterbannen van) de normcommissieleden. Dat verwerken duurt één tot twee jaar. Dan komt de conceptversie uit en die wordt drie maanden lang gepubliceerd op de website van NEN. Iedereen kan daarop reageren. En als normcommissie moeten we al die commentaren serieus behandelen. Op deze conceptversie zijn zo’n 600 commentaren binnengekomen. Per vergadering behandelen we gemiddeld zo’n 50 stuks commentaren. Met één vergadering per maand zijn we dus zomaar een jaar verder! We doen ons best om dat te versnellen, maar iedereen doet het ook maar naast zijn gewone werk. Soms gaat het dus gewoon niet sneller, ook al zouden we dat graag willen.
ing. Richard Groenewegen
Opleider elektrische veiligheid bij Ambitech b.v. in Moordrecht
NEN norm
dd-mm-jjjj
Wat is een NEN-norm precies – en hoe verhoudt die zich tot een EN-norm?
In de techniek vallen normnummers voortdurend: NEN 1010, NEN 3140, NEN-EN 50110-1, NEN-EN-IEC 60079. Voor wie dagelijks aan installaties werkt is dat vertrouwde taal, maar de vraag wat zo’n aanduiding nu eigenlijk betekent, blijft vaak onbeantwoord. En juist dat verschil tussen een NEN-norm en een EN-norm bepaalt hoe ver een afspraak reikt: tot de Nederlandse grens, of tot heel Europa.
Een norm is een afspraak, geen wet
Een norm is niets meer en niets minder dan een vastgelegde afspraak over hoe je iets doet: hoe je een installatie ontwerpt, hoe je meet, hoe je veilig werkt. Die afspraak komt tot stand in een normcommissie waarin fabrikanten, installateurs, opdrachtgevers, inspectie-instanties, kennisinstellingen en soms de overheid samen aan tafel zitten. Het uitgangspunt is consensus: pas als de betrokken partijen het eens zijn, en na een openbare commentaarronde van doorgaans minimaal drie maanden, verschijnt de norm.
Belangrijk om te weten: normen zijn in principe niet wettelijk verplicht. Ze zijn “best practice”, maar vrijwillig toe te passen. Toch voelt het in de praktijk zelden vrijwillig, en dat komt doordat wet- en regelgeving er graag naar verwijst. Het Besluit bouwwerken leefomgeving verwijst naar NEN 1010; de Arbowetgeving vult de zorgplicht rond elektrotechnische veiligheid feitelijk in via NEN 3140. Wie de norm volgt, kan aantoonbaar maken dat hij aan de wettelijke doelstelling voldoet. Wie ervan afwijkt, moet zelf bewijzen dat zijn alternatief minstens even veilig is – en dat is een aanzienlijk zwaardere bewijslast.
NEN: de Nederlandse letters
De letters NEN staan voor Nederlandse Norm. NEN is daarnaast ook de naam van de organisatie, Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie-instituut, die het normalisatieproces in Nederland begeleidt en normen publiceert. Een zuivere NEN-norm zonder verdere toevoeging is een puur nationale afspraak, geschreven voor de Nederlandse situatie.
Naast NEN bestaan er nog NPR (praktijkrichtlijn, met toelichting en voorbeelden), NTA (technische afspraak, sneller tot stand gekomen en zonder volledige consensus) en NVN (voornorm, tijdelijk van aard).
EN: de Europese laag
Een EN-norm is een Europese norm, opgesteld door een van de Europese normalisatie-organisaties: CEN, CENELEC (elektrotechniek) of ETSI. Daar zit het cruciale verschil. Een EN-norm móet door alle aangesloten landen worden overgenomen in het nationale normstelsel, en conflicterende nationale normen moeten worden ingetrokken. Zo ontstaat één technische taal binnen de interne markt.
Neemt Nederland een Europese norm over, dan krijgt die de aanduiding NEN-EN. NEN-EN 50110-1 is dus letterlijk de Nederlandse uitgave van de Europese norm EN 50110-1 over de bedrijfsvoering van elektrische installaties. Dezelfde norm heet in Duitsland DIN-EN 50110-1 en in het Verenigd Koninkrijk BS-EN 50110-1. De inhoud is gelijk, maar het voorvoegsel is anders.
Diezelfde logica loopt door naar het mondiale niveau (wereldwijd). NEN-EN-ISO of NEN-EN-IEC betekent dat een internationale norm (van ISO of IEC) zowel Europees als Nederlands is overgenomen – denk aan de NEN-EN-IEC 60079-serie voor explosieveilig materieel in ATEX-omgevingen. Staat er alleen NEN-ISO of NEN-IEC, dan gaat het om een internationale norm die Nederland heeft geaccepteerd zonder Europese status.
Hoe die twee samenwerken
NEN en EN staan dus niet tegenover elkaar; ze vullen elkaar aan. Waar Europa het kader neerzet, vult Nederland de nationale details in. Bij NEN 3140 is een iets andere route gevolgd. Daar waar de Europese norm over laag- en hoogspanning gaat, heeft de normcommissie ervoor gekozen om twee normen te maken: één voor laagspanning en één voor hoogspanning. Een tweede belangrijke keuze is dat de EN-norm niet letterlijk vertaald is, maar leesbaarder en doelgericht is gemaakt. Met een mooie term: de norm is teleologisch vertaald. De NEN-norm mag niet conflicteren met de EN-norm, maar ook niet met de Nederlandse wetgeving.
Wat betekent dit voor uw praktijk?
Drie praktische aandachtspunten. Kijk allereerst naar het voorvoegsel: dat vertelt u meteen of u met een nationale of Europese afspraak te maken heeft, en of buitenlandse collega’s of leveranciers hetzelfde document kennen. Let vervolgens op het jaartal en de aanvullingen (A1, A2, C1) achter het nummer. Normen worden tenslotte wel een aangevuld of gecorrigeerd. Normen kunnen ook worden ingetrokken. Dat staat dan op de NEN-website.
Vraag u altijd af of de norm via wetgeving of via een contract op u van toepassing is verklaard, want dan is de vrijwilligheid geheel verdwenen.
Normkennis is geen papieren exercitie. Er kan veel van afhangen, tot en meet schadeclaims aan toe. Check daarom de normen die in contracten en bestekken genoemd staan.
ing. Richard Groenewegen
Opleider elektrische veiligheid bij Ambitech b.v. in Moordrecht